Çankırı ve Yozgat'a ne oldu?

Kadir Dikbas-22014 yılında Türkiye’de en fazla nüfus kaybı yaşayan il Çankırı, hemen peşinde Yozgat var. Çankırı, geçen yıl nüfusunun binde 39,3’ünü kaybetmiş. Yozgat ise binde 26,6’sını.

Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi sonuçları açıklandı. Buna göre, Türkiye’nin nüfusu 31 Aralık 2014 tarihi itibarıyla 77 milyon 696 bine 904 kişiye ulaştı. Nüfus artış hızı, binde 13,3.

Üç çocuk teşvik ve telkinlerinden sonra, nüfus artış hızımızın yükseldiği zannedilmesin. Tam tersi, yavaşlama devam ediyor. Hem de az buz değil. 2013 yılında binde 13,7 olan nüfus artış hızı, bir yıl içinde binde 13,3’e düşmüş durumda.

TOBB Başkanı Rifat Hisarcıklıoğlu’nun danışmanı, deneyimli gazeteci Murat Oray hatırlattı: “Çankırı’da, Yozgat’ta ne oldu da nüfus bu kadar düştü?”

Evet gerçekten de, 2014 yılı nüfus verilerinin en çarpıcı yanı bu.

2014 yılında Türkiye’de en fazla nüfus kaybı yaşayan il Çankırı, hemen peşinde Yozgat var. Çankırı, geçen yıl nüfusunun binde 39,3’ünü kaybetmiş. Yozgat ise binde 26,6’sını.

Bu ne demek? Çankırı, ilde yaşayan her 1000 kişiden 39’unu kaybetmiş. Yozgat da bin kişiden 27’sini.

Normal bir durum değil bu.

Bu iki il, 2014 yılında nüfus kaybeden diğer 17 ilin açık ara önünde.

Ekonomik imkanların sınırlı olduğu Doğu ve Güneydoğu illerinden Batı’ya hızlı nüfus akışı olması sebebiyle, bu bölgelerde nüfus kaybı olmasını anlamak mümkün. Ancak nüfus kaybında Orta Anadolu, Karadeniz ve Ege illerinin öne çıkması normal değil.

Aşağıdaki tabloda 2014 yılında nüfus kaybı yaşanan iller görülüyor. 19 ilden 15’i bu bahsettiğimiz bölgelerden.

Ankara’nın komşularına faydası yok

Başa dönersek, en büyük kaybı yaşayan, nüfusu 2013 yılına göre yüzde 3,9 azalan Çankırı, Doğu sınırlarımızdan bir kent falan değil, Türkiye’nin başkenti Ankara’nın kuzey komşusu. Nüfusunun yüzde 2,7’sini kaybeden Yozgat da Ankara’nın komşusu Kırıkkale’ye komşu. Tabloya bir kez daha bakalım, Kırıkkale de listede beşinci sırada ve nüfusunu yüzde 1,3’ünü kaybetmiş.

Bir de en fazla nüfus kaybeden Çankırı’nın yanıbaşındaki Çorum var. O da listeye 7. sıradan girmiş ve nüfusunun yüzde 0,92’sini kaybetmiş.

Bu illerde bir büyük afet yaşanmadığına göre, ya doğumlar durdu ölümler arttı yada bu illerden büyük bir kaçış söz konusu. Veya da bahsettiğimiz ihtimallerin ikisi veya üçü birden söz konusu.

Net cevaba ulaşabilmek için, 2014 yılına ilişkin doğum, ölüm ve iç göç verilerini de görmek lazım. Açıklandığında görürüz.

Bununla birlikte, bu illerin ekonomik durumu, istihdam potansiyeli, önceki yıllara ilişkin doğum ve ölüm oranları belli. Benim buradan çıkardığım sonuç şu: Kitleler halinde ölümler yaşanmadığına göre, olay daha çok ekonomik sebeplere dayalı yer değiştirmeye (göç) ve düşen doğurganlık oranına bağlı. Yani, zayıf ekonominin yol açtığı göç ile doğum hızının nüfusu erittiği kuvvetle muhtemel.

Ekonomik bakımdan gelişmiş Batı ve Güney illerinde yerli halkın nüfus artışı büyük ölçüde durmuş olmasına rağmen, göç vermeyip göç aldıkları için nüfusları artmış gibi görünüyor.

Bununla birlikte, ekonomisi zayıf bazı İç Anadolu illeri bir yandan göç, diğer yandan düşük doğurganlık oranıyla karşı karşıya olduğundan, ciddi nüfus kaybı yaşıyor.

Doğum hızı Çankırı’da 12, Şanlıurfa’da 33

Bahsettiğimiz dört ildeki 2013 yılı kaba doğum hızına (bir yıl içinde her 1000 nüfus başına düşen doğum sayısı) ve Türkiye ortalamasına bakın:

2013 yılında Türkiye genelinde kaba doğum hızı 16,9. Çankırı’da 12,2, Yozgat’ta 13,9, Kırıkkale’de 12,0, Çorum’da ise 13,4.

Öte yandan, Doğu ve Güneydoğu illerinde doğurganlık çok yüksek seyrettiği için, Batı illerine çok sayıda göç vermesine rağmen nüfus ya çok az düşüyor ya bir miktar artıyor. Bazı iller ise verdiği göçe ilave olarak Türkiye ortalamasının çok üzerinde nufus artış hızına sahip. Mesela, toplam kaba doğum hızında 2013 yılı Türkiye birincisi olan Şanlıurfa’da nüfus artış hızı binde 24,0, ikinci durumdaki Şırnak’ta ise binde 28,4.

Bu iki ildeki doğum hızı Türkiye ortalamasının iki katı; Şanlıurfa’da 33,0, Şırnak’ta 29,9. O yüzden, göç veren Çankırı veya Yozgat gibi değil, göç alan İstanbul gibi görünüyorlar.

Durum bu. Nüfus kaybı da, en az aşırı nüfus artışı kadar riskli ve sorunlu. Nüfusun, kayıp vermeden sürekli bir yerlere akması da öyle.

Çalışabilir nüfusunu, beşeri sermayesini kaybeden illerin kalkınması imkansız, Ankara’nın burnunun dibinde olsalar bile…

NÜFUS KAYBEDEN 19 İLDE NÜFUS ARTIŞ HIZI
                           2013      2014     Doğum hızı (2013)
TÜRKİYE           13,7       13,3         16,9
Çankırı               34,7      -39,3         12,2
Yozgat               -20,1     -26,6         13,9
Ardahan           -36,6      -19,4.        14,9
Kars                  -13,0     -14,8         20,9
Kırıkkale            -0,3       -13,1        12,0
Ordu                 -13,5      -9,9          12,6
Çorum                4,0       -9,2          13,4
Zonguldak         -8,2       -4,6          12,0
Erzurum           -14,8      -4,5          19,9
Kırşehir              10,3      -3,5         12,9
Ağrı                     -2,2      -3,2         29,3
Muş                     -1,7      -3,2         27,2
Burdur                 11,4    -1,4         11,5
Tokat                   -25,2   -1,3        13,0
Sivas                    0,5     -1,1         14,8
Afyonkarahisar    4,5       -1,1        15,2
Kütahya              -2,4      -0,9         11,8
Amasya               -0,9     -0,2         12,4
Sinop                   16,3     -0,2        11,5
Kaynak: TÜİK
NOT: Kaba doğum hızı: Belli bir yıl içinde her 1000 nüfus başına düşen doğum sayısıdır.
 

KADİR DİKBAŞ’IN BÜTÜN YAZILARI